Ganacsatada Soomaaliya ayaa bilaabay inay raadiyaan marinno kale oo maraakiibta ah, iyadoo xiisadaha amni ee ka taagan marinka Bab al-Mandab iyo marin-biyoodka Hormuz ay saameyn ku yeesheen isu-socodka badeecadaha iyo ganacsiga gobolka.
Shirkadaha Soomaaliyeed ayaa caadiyan badeecooyinka uga soo dhoofsada Aasiya iyagoo sii mara dalalka Khaliijka sida Imaaraadka Carabta, Cumaan iyo Sacuudiga. Hase yeeshee, qaar ka mid ah ganacsatada ayaa hadda isku dayaya inay adeegsadaan marinno toos ah, iyadoo xiisadaha gobolka ay kordhiyeen walaaca laga qabo isu-socodka xamuulka.
“Xiisadaha ka jira marinka Bab al-Mandab iyo sidoo kale kuwa ka jira marinka Hormuz ayaa si xun noo saameeyay,” ayuu yiri Maxamed Cali Nuur, Maareeyaha Dekedda Muqdisho. Wuxuu sheegay in dekeddu ay tallaabooyin qaaday si looga fogaado carqaladahaas, isla markaana ay dhoofiyeyaasha kala shaqeysay sidii loo heli lahaa marinno kale.
“Markii ugu horreysay, waxaan si toos ah uga keenay Sri Lanka markab siday sonkor,” ayuu yiri, isagoo xusay in tallaabadan ay noqon karto istiraatiijiyad ka dhalatay xiisadaha gobolka.
Dowladda Yemen ee caalamku aqoonsan yahay iyo Sacuudiga ayaa muddo 12 sano ah dagaal kula jiray Xuutiyiinta. Xiisaddii ugu dambeysay ee colaadda ayaa soo afjartay xabbad-joojin inta badan joojisay dagaalladii sokeeye ee Yemen tan iyo 2022. Ururka Caalamiga ah ee Socdaalka (IOM) ayaa Axaddii sheegay in in ka badan 85,000 oo qof ay barakaceen tan iyo bilowgii bishan, iyadoo in ka badan 2,000 oo qof ay gaareen Jabuuti oo deris la ah Soomaaliya.
Dekedda Muqdisho oo ah mid mashquul badan ayaa weli qaabilaysa maraakiib sida raashinka iyo badeecooyinka kale. Soomaaliya waxay si weyn ugu tiirsan tahay ganacsiga badda si ay u hesho badeecooyin badan oo maalinle ah. Isbeddellada ku yimaada marinno maraakiibta ayaa ugu dambayn saameyn kara suuqyada gudaha, maadaama safarro dheer ama marinno adag ay sababi karaan kororka kharashaadka gaadiidka iyo dib-u-dhacyo.
Kabtan Cali Jemdi, oo asal ahaan ka soo jeeda Suuriya kana shaqeeya daabulka xamuulka sonkorta, ayaa sheegay in hubanti la’aanta ka jirta gobolka ay walaac ku abuurtay maraakiibta isticmaasha marinno ganacsi oo muhiim ah.
“Dhinacaas dhibaato ayaa ka jirta dagaalka awgiis,” ayuu u sheegay The Associated Press, isagoo tixraacaya Gacanka Carabta iyo biyaha ku hareeraysan. Wuxuu intaas ku daray in Bab al-Mandab uu sidoo kale dhibaato ku keeni karo maraakiibta.
Xiisadaha ka jira marinno muhiim ah oo dhinaca badda ah ayaa sidaas darteed ku qasbaya ganacsatada Soomaaliyeed inay wax ka beddelaan khadadka sahayda, iyadoo colaadda Yemen ay weli saameyn ku leedahay isu-socodka iyo ganacsiga gobolka.