Hoggaamiyeyaasha siyaasadda Greenland ayaa Jimcihii si wadajir ah u diiday hadallo uu dhawaan jeediyay Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump, kuwaas oo muujinayay in Washington ay qaadi karto tallaabooyin ku wajahan la wareegidda jasiiradda ku taalla Arctic-ga, iyaga oo sheegay in mustaqbalka Greenland uu go’aamin karo oo keliya shacabka Greenland.
War-saxaafadeed wadajir ah oo ay saxiixeen dhammaan shanta xisbi ee ku jira baarlamaanka Greenland ayaa lagu sheegay in la diidan yahay faragelin kasta oo dibadda ah, saacado kaddib markii Trump uu sheegay in Mareykanku “wax ka qaban doono Greenland, ha oggolaadaan ama yaanay oggolaan.”
“Ma doonayno inaan noqono Mareykan, mana doonayno inaan noqono Danish; waxaan doonaynaa inaan noqono Greenlanders,” ayaa lagu yiri bayaanka. “Dal kale naguma faragelin karo arrintan. Mustaqbalka dalkeenna annaga ayaa go’aansanayna.”
Trump, oo ka hadlayay Aqalka Cad, ayaa mar kale ku celiyay aragtidiisa ah in xakamaynta Mareykanka ee Greenland ay muhiim u tahay amniga qaranka, isaga oo sheegay in Ruushka ama Shiinaha ay ballaarin karaan saameyntooda Arctic-ga haddii kale. Waxa uu sheegay in Mareykanku uu ku dadaali doono in arrintaas lagu gaaro “hab fudud” oo ah heshiis, ama “hab adag” haddii loo baahdo, isaga oo aan gebi ahaanba meesha ka saarin adeegsiga awood ciidan.
Greenland, oo ah jasiiradda ugu weyn dunida, waxa ku nool qiyaastii 57,000 oo qof, waana dhul is-maamul ah oo hoos yimaada Kingdom of Denmark. Mas’uuliyiinta Copenhagen iyo Nuuk ayaa si isdaba joog ah u sheegay in Greenland aanu iib ahayn.
Marka laga soo tago goobteeda istaraatiijiga ah ee Arctic-ga, Greenland waxa ay hodan ku tahay khayraad dabiici ah, oo ay ku jiraan macdano dhif ah iyo walxo muhiim u ah tiknoolajiyada cagaaran. Waxa kale oo la rumeysan yahay in jasiiraddu ay leedahay kayd ballaaran oo shidaal iyo gaas ah. Inkasta oo inta badan khayraadkaasi ay adag tahay ama qaali ku tahay in la soo saaro, haddana muhiimaddiisu way korodhay, iyada oo ay sii xoogeysanayso tartanka caalamiga ah ee silsiladaha sahayda iyo Arctic-ga.
Hoggaamiyeyaasha xisbiyada Greenland ayaa sheegay in la dedejin doono kulan baarlamaanka, oo loo yaqaan Inatsisartut, si looga doodo hadallada Trump loona xaqiijiyo ilaalinta xuquuqda shacabka. Taariikhda kulanka lama shaacin. Baarlamaanka ayaa kulankiisii ugu dambeeyay yeeshay bishii November, waxaana la filayay inuu mar kale kulmo 3-da Febraayo.
Hadallada Trump ayaa sidoo kale walaac ku abuuray qaar ka mid ah dowladaha Yurub. Xubno ka tirsan North Atlantic Treaty Organization (NATO) ayaa ka digay in isku day kasta oo Mareykanku ku qabsado Greenland uu yeelan karo cawaaqib culus oo saameeya isbahaysiga. Ra’iisul Wasaaraha Denmark Mette Frederiksen ayaa sheegtay in tallaabo noocaas ahi ay si wax ku ool ah u wiiqi karto jiritaanka NATO sida hadda loo yaqaan.
Sida ku xusan heshiis la saxiixay sanadkii 2009, dadka Greenland waxay xaq u leeyihiin inay ku dhawaaqaan madax-bannaani, haddii ay sidaas doortaan, iyada oo loo marayo hannaan dimuqraadi ah. Inkasta oo dhammaan shanta xisbi ay mabda’ ahaan taageersan yihiin madax-bannaanida, haddana way ku kala aragti duwan yihiin waqtiga la qaadayo. Isbahaysiga talada haya ayaa doorbidaya hannaan tartiib ah, halka xisbiga mucaaradka ee Naleraq, oo helay 24.5% codadka doorashadii Greenland ee 2025 uu ku baaqay in si degdeg ah looga go’o Denmark.
Xoghayaha Arrimaha Dibadda ee Mareykanka Marco Rubio ayaa la filayaa inuu toddobaadka soo socda la kulmo wasiirka arrimaha dibadda ee Denmark iyo wakiillo ka socda Greenland, sida ay sheegeen mas’uuliyiin. Trump ayaa markii ugu horreysay soo hadal qaaday fikradda ah in Greenland la iibsado sanadkii 2019, taas oo si degdeg ah loo diiday.












