{"id":93115,"date":"2023-08-19T23:44:57","date_gmt":"2023-08-19T20:44:57","guid":{"rendered":"http:\/\/warsom.com\/wararka\/?p=93115"},"modified":"2023-08-20T23:09:21","modified_gmt":"2023-08-20T20:09:21","slug":"dariiqooyinka-horumarka-aragtiyo-laga-helay-isbeddelka-malaysia-ee-dib-u-cusboonaynta-soomaaliya","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/warsom.com\/wararka\/2023\/08\/dariiqooyinka-horumarka-aragtiyo-laga-helay-isbeddelka-malaysia-ee-dib-u-cusboonaynta-soomaaliya\/","title":{"rendered":"Dariiqooyinka Horumarka: Aragtiyo laga helay Isbeddelka Malaysia ee dib-u-cusboonaynta Soomaaliya"},"content":{"rendered":"

Markii ugu horreysay ee aan cagta saaray ciidda Malaysiya, firfircoonida jidadkeeda mashquulka badan iyo hufnaanta kaabayaasha horumarkeeda ayaa markiiba dareenkayga soo jiitay. Anigoo ka mid ah waftiga Soomaaliya ee dadaalka badan, waxaan u socdaalay dalka Malaysia oo ay ka buuxdo rajo, anigoo ujeeddadiisu tahay inaan daah-furo waxyaabaha qalafsan ee ka jira dalkan Koonfur-bari Aasiya cajaladaha soo jiidashada leh ee horumarinta dhaqan-dhaqaale.<\/p>\n

“Soo galitaanka Malaysia,” waxaan naftayda u maleeyay, “waa sida furitaanka buug ay ka buuxaan sheekooyin isbeddel ah.” Cutubyada taariikhiga ah ee Malaysiya gudaheeda, waxaan ku dhex gartay sheeko qaran oo ka gudbaysa dib-u-dhis beeralay ah una noqonaysa iftiin ifaya ee tignoolajiyada, kaabayaasha, iyo firfircoonida dhaqan-dhaqaale. Waxa caddaatay in aanay taasi sabab u ahayn kheyraadka Malaysia oo keliya, balse ay sidoo kale sabab u tahay aragtida madaxdeeda, adkaysiga bulshooyinkeeda, iyo iskaashiga saamaynta ku leh ee hagayey hawsheeda.<\/p>\n

Mudane Xamza Cabdi, Ra\u2019iisul Wasaaraha Soomaaliya, wuxuu ahaa maskaxdii ka dambeysay hiigsiga hiigsiga leh ee qarankeena. Waxa ka go’an in uu hoggaamiyo hab-dawlad oo dhan iyo qaran dhan, oo ah istiraatijiyad midaysan oo loogu talagalay in lagu dhiirrigeliyo horumar dhaqaale iyo bulsho waara. Hoggaanka firfircooni wuxuu ka yimid aaminsanaanta in Soomaaliya, si la mid ah Malaysia waagii hore, ay diyaar u tahay isbeddelka. Awoodeenu aad bay u badan tahay, laakiin in aynu ogaano waxay u baahan tahay aragti kaliya ee waxay u baahan tahay waxqabad go’aan qaadasho leh.<\/p>\n

Xilligan, hoggaanka Soomaaliya wuxuu wax ka qabanayaa dhagax-dhigyada barwaaqada, iyadoo amniga uu yahay kan ugu muhiimsan. Ra\u2019iisul Wasaare Xamza Cabdi iyo Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud sida ay ugu heellan yihiin arrintan waa mid aan la soo koobi karin. Xoojinta amniga maaha oo kaliya ilaalinta nabadda; waxay ku saabsan tahay samaynta deegaan ku habboon korriinka, maalgashiga, iyo samaqabka bulshada.<\/p>\n

Intii aan ku jiray socdaalkii waxbarasho, waxa i waday xamaasad iyo xiiso isku dhafan. Waxaan si joogta ah ugu dhawaaqi jiray asxaabteyda, “Ujeedadeenu maaha in aan muraayad u noqono safarka Malaysia, laakiin waa in aan fahanno nuxurka, oo aan raadino dariiqooyin loo maro fikradahaas oo laga yaabo in lagu dhejiyo muraayadda mustaqbalka Soomaaliya.” Aniga, safarkani waxa uu dhaafey in aan u kuurgalo horumar la taaban karo; waxay ku saabsanayd mabaadi’da, qiyamka, iyo istaraatiijiyadaha la dhexgelinayo si cadaalad ah oo lala jaanqaadi karo xaaladda gaarka ah ee Soomaaliya.<\/p>\n

Is-dhexgal kasta, booqasho kasta iyo wada-hadal kasta waxa ay sii xoojiyeen rumaysigayga ah in socdaalkan Malaysia uu noqon doono tiir-dhexaad u ah khariidadda horumarka ee Soomaaliya. Dib u milicsiga safarka, waxa aan gartay, “Tani maaha kaliya geba-gebada socdaalkii waxbarasho ee waa cutub firfircoon oo ka mid ah sheekada joogtada ah ee hamiga iyo go’aan qaadashada Soomaaliya.”<\/p>\n

Sheeko ka kooban laba Federaal: La-hawlgalidda Wasaaradaha Malaysia<\/p>\n

Hawlgalkaygii Malaysiya waxa uu ahaa mid ballaadhan, laakiin kulamo aan la yeeshay Wasaaradda Dhallinyarada iyo Ciyaaraha, Wasaaradda Maaliyadda, iyo Wasaaradda Maareynta Shaqaalaha ayaa si gaar ah ii iftiimiyey. Hawlgalladoodu, iyagoo si gaar ah u Malaysian ah, waxay soo bandhigeen fikrado wax ku ool ah oo ku wajahan Soomaaliya.<\/p>\n

Wasaaradda Dhallinyarada iyo Ciyaaraha, waxa aan ku arkay hab cad oo mudnaan ku dhisan. Wasaaraddu, marka la eego mosaic qani ah ee Malaysia, waxay markhaati u ahayd sida ummadi ay u qiimayn karto kartida iyo kartida marka loo eego qowmiyadaha ama jinsiyadaha. Waxa aan is arkay aniga oo ku fekeraya, “Habkan oo kale ma noqon karaa mid Soomaaliya ka hortaga eexda iyo eexda qabiilka ee jirta?”<\/p>\n

Hab-dhaqanka maaliyadda ee Wasaaradda Maaliyadda, hufnaanta iyo hab-dhaqanka dakhli ee la hagaajiyay ayaa iyana ahayd arrin kale oo daaha ka rogtay. Qolalka shirarka ee la qurxiyey, sida mas’uuliyiinta Malaysia ay u faahfaahiyeen xeeladahooda maaliyadeed, waa iga caawin waayey inaan barbar dhigo muuqaalka maaliyadeed ee Soomaaliya. Annaga, sidoo kale, waxaan leenahay kheyraad iyo karti aad u ballaaran, laakiin dariiqayada maaliyadeed waxaa mugdi geliyay caqabado aad u tiro badan. Ma qaadan karnaa isku darka Malaysia ee casriga ah iyo dhaqanka qaabdhismeedka maaliyadeed? Ma ka faa’iidaysan karnaa qorshayaasha maaliyadeed ee istaraatiijiyadeed?<\/p>\n

Wada-hadallada ay la yeesheen Wasaaradda Maareynta Shaqaalaha ayaa iftiimiyay muhiimadda ay leedahay qorsheynta shaqaalaha iyo sida ay ula jaanqaadi karto hiigsiga ballaaran ee dalka. Habka istiraatijiyadeed ee ay u maareeyaan kheyraadka aadanaha, iyaga oo aqoonsanaya, kobcinaya, iyo geynta kartida halka ay saamaynta ugu badan ku leedahay, waxay ahayd indho-fur. Waxaan ka fikiray dadka Soomaaliyeed ee da’da yar, ee firfircoon, oo inta badan lagu tiriyo hantida ugu weyn. Miyaynu, ku dayashada Malaysiya, u gudbin karnaa hantidan si wax ku ool ah?<\/p>\n

Wada-hadalladaas oo dhan, waxa aan is-afgaran waayey in aan barbar dhigo cajaladda firfircoon ee Malaysia ee guusha iyo caqabadaha iyo rabitaanka Soomaaliya. Waxaa caddaatay in iyadoo duruufteenu kala duwan tahay, haddana mabaadi\u2019da dawlad wanaagga, mudnaanta iyo qorshaynta istiraatijiyadeed ay yihiin kuwo caalami ah. Caqabadda\u2014iyo fursadda\u2014Soomaaliya waxay ku jirtaa in fikradahan la waafajiyo muuqaalkeenna gaarka ah.<\/p>\n

Qofna kama hadli karo sheekooyinka guusha ee Malaysiya iyada oo aan la aqoonsan Prasarana Malaysia Berhad. Markii aanu u kuur-galnay hawlahooda shaqo, waxa aad ii jeclaystay sida saxda ah ee ay u maamulaan gaadiidka dadweynaha ee qaranka. Habka ay u wajaheen waxa uu dhaafey saadka; waxay koobtay qorshaynta magaalada, waaritaanka deegaanka, iyo naqshadaynta muwaadiniinta. Waxay ahayd halkan markii aan aqoonsaday xiriirka sumoobay ee ka dhexeeya gaadiidka, horumarinta magaalooyinka, iyo kobaca dhaqaalaha. Prasarana 40 ilbiriqsi waa wakhti daahitaan. Hoogay! Waxaan ku soo koray deegaan ay 1 saac daahitaan caadi tahay oo 40 ilbiriqsi ku dheefi karto waqti dib u dhac ah. Dhanka Soomaaliya, nidaam gaadiid dadweyne oo hufan ayaa laga yaabaa inuu u noqdo linchpin isku xira gobollada, kor u qaada ganacsiga, iyo kicinta waddooyinka dhaqaalaha.<\/p>\n

Kulan kasta, wada-hadal kastaa wuxuu ahaa daaqadda makaanikada guulaha Malaysia. Si kastaba ha ahaatee, wixii ka baxsan qaab-dhismeedka iyo nidaamyada, waxa igu soo dhacay waa hab-dhaqanka dadka hagaya hay’adahan: isku-dar ah is-hoosaysiin, ujeeddo, iyo go’aan-qaadasho aan leex-leexad lahayn oo ku aaddan riyada Malaysiya.<\/p>\n

Ethos of Excellence: Meritocracy, Pragmatism, iyo daacadnimo<\/p>\n

Mid ka mid ah casharrada ugu xamaasadda badan ee ka soo baxay sahamintayadii Malaysiya ayaa ahayd ka go’naanteeda aan leexleexa lahayn ee ku aaddan mabaadi’da mudnaanta, waaqiciga, iyo daacadnimada. Kuwani maaha fikrado aan la taaban karin ee waa qiyam xididaysan kuwaas oo qaabeeyay siyaasadaha Malaysia, maamulka iyo bulshada guud ahaan.<\/p>\n

Meritocracy, sida la arkay, waxay si qoto dheer ugu xidhan tahay hab-dhaqanka Malaysiya. Deegaanka kartida, kartida, iyo wadista lagu aqoonsado laguna abaalmariyo, way caddahay in Malaysia ay mudnaanta siiso waxqabadka iyo kartida mudnaanta ama faraca. Habkani kaliya ma keenin koboc dhaqaale iyo kaabayaal oo adag balse waxa uu sidoo kale ku beeray dareen ka mid ahaanshaha iyo sinnaanta dadkeeda kala duwan. Waxay marag madoon u tahay in ummaddu aaminsan tahay in gunta tartanka, ka ugu wanaagsani uu kor u kaco – maaha dhalasho ama isku xidhid ee waa in lagu saleeyaa.<\/p>\n

Pragmatism ee habka Malaysia waxa ay ka tarjumaysaa awooddooda la qabsiga, wax cusboonaysiinta, iyo kobcinta. Hadday ahaan lahayd siyaasadahooda dhaqaale ama horumarinta kaabayaasha dhaqaalaha, Malaysia waxay soo bandhigtay faham qotodheer oo ku saabsan xaqiiqooyinka dhabta ah, isbeddellada caalamiga ah, iyo mustaqbalka mustaqbalka. Ma diidana dib-u-habaynta xeeladaha ama qaadashada habab cusub haddii ay la jaanqaado yoolka weyn ee horumarka qaranka.<\/p>\n

Ugu dambayntiina, curiyaha daacadnimada. Maamul hufan, daacadnimo maamul, iyo go’aan dhab ah oo daryeelka Bulshada ayaa hoosta ka xariiqaya sheekada Malaysiya. Daacadnimadani waa mid laga dareemi karo habraacyadooda xafiiseed, mashaariicda guud iyo hababka isla xisaabtanka ee ay dejiyeen.<\/p>\n

Soomaaliya, mabaadi’daani waxay la jaanqaadayaan saameyn qoto dheer. Qaran ahaan dib-u-dhisidda asaaskeeda, waxaynu ku jirnaa marxalad muhiim ah oo qiyamka asaasiga ah ee aynu qaadanayno ay qeexi doonaan halka ay marayso. Ku-dhaqanka Malaysia ee mabaadi’daani waxay Soomaaliya siinaysaa qorshe kobac waara. Qaadashada meritocracy waxay kicin kartaa isbedel dhaqameed iyo habaysan oo laga guuro qabyaalada xididaysan una guurto bulsho wax-ku-ool ah oo waxqabadkeedu hagayo. Qabashada waaqiciga ah waxay la macno tahay abuurista siyaasado ka tarjumaya caqabadahayaga iyo fursadahayada gaarka ah annagoo la qabsanayno isbeddellada caalamiga ah. Ahaanshaha daacadnimada oo la kala horraysiiyo waxay xoojin kartaa kalsoonida shacabka, iyadoo lagu martiqaadayo maalgashiga gudaha iyo kan caalamiga ah, iskaashiga, iyo iskaashiga.<\/p>\n

Jidka Hore ee Soomaaliya: Aragtida Nolosha Ka Baxsan Barta Dhamaystirka HIPC<\/p>\n

Diseembar 2023 waxa ay Soomaaliya u tilmaamaysaa isbeddel muhiim ah\u2014halka wadammada saboolka ah ee deymaha culus lagu leeyahay ka dib (HIPC) ay dhammaystireen. Marxaladani ma aha oo kaliya marxalad xisaabeed ama dhaqaale; waxay astaan \u200b\u200bu tahay geba-gebada dadaaladii cuslaa, curashada ballan-qaad dhaqaale oo cusub, iyo mas\u2019uuliyadda ku jihaynta ummadda si loo gaaro barwaaqo waara.<\/p>\n

In la barbar dhigo jihada Malaysiya, waa arrin dhiirri-gelinaysa in la arko sida ummad mar ay la daalaa dhacayso caqabado horumarineed oo iyaga u gaar ah, ay isu beddeshay awood dhaqaale oo kobcaysa oo Aasiya ah. Sheekada Malaysiya waxa lagu asteeyay aragti istiraatijiyadeed, dib-u-habayn joogto ah, iyo karti ay ula qabsan karto dhaq-dhaqaaqa dhaqaalaha adduunka. Soomaaliya, tani waxay u tahay dhiirigelin iyo daraasad xaalad labadaba.<\/p>\n

Marka laga soo tago barta dhameystirka HIPC, Soomaaliya waxay taagan tahay isgoys dhaqaale. Doorashooyinka aan hadda samayno ayaa go’aamin doona mawqifkayaga saaxadda caalamka. Ka-qaybgalkayaga Malaysia waxay iftiimisay awoodda kala-duwanaanshaha dhaqaalaha, xalalka tignoolajiyada ay waddo, iyo xoojinta waxbarashada iyo xoojinta dhalinyarada. Waxaa cad in dhaqaalaha diiradda saaraya uu yahay mid u nugul isbeddellada caalamiga ah; sidaas awgeed, kala-duwanaanshaha waaxyaheenna, maalgelinta warshadaha soo koraya sida tignoolajiyada iyo tamarta la cusboonaysiin karo, iyo ka faa’iidaysiga kheyraadka dabiiciga ah ee baaxadda leh ayaa ah casharro aan dhexgelin karno.<\/p>\n

Intaa waxaa dheer, barta dhammaystirka ee la filayo waxay sidoo kale muujinaysaa suurtagalnimada iskaashi caalami ah oo sarreeya. Dunidu way daawan doontaa, iyo sheekooyinka dhaqaale ee aynu farsamaynno waxay saamayn doonaan fikradaha caalamiga ah iyo iskaashiga. Iyadoo laga soo qaadanayo qorshaha Malaysia iyo kobcinta iskaashiga laba geesoodka ah ee ku qotoma korriinka iyo ixtiraamka labada dhinac, Soomaaliya waxay soo jiidan kartaa maalgashadayaasha caalamiga ah, sugi karta heshiisyo ganacsi oo faa’iido leh, waxayna si firfircoon uga qayb qaadan kartaa isbahaysiga caalamiga ah.<\/p>\n

Nuxur ahaan, waagii HIPC ka dib ee Soomaaliya ma ahan oo keliya deyn cafinta; waa fursad aan dib ugu qiyaasi karno sheeko-dhaqaaleheena. Iyada oo casharro laga soo qaatay Malaysia ay ku jiraan hubkeena, ballan qaadka Soomaaliya oo barwaaqo ah maaha riyo fog ee waa xaqiiqo la taaban karo oo aan si wadajir ah u muujin karno.<\/p>\n

Dib-u-eegis: Socdaal Ka Baxsan Nidaamyada Diblomaasiyadeed<\/p>\n

Safarkaygii anigoo Cabdirisaaq ah oo ku weheliya waftiga Soomaaliyeed ee Malaysia, waxa uu ahaa mid aad uga qoto dheer is waydaarsiga farxadda diblomaasiyadeed. Waxay ahayd cajalad kobcinaysa waayo-aragnimada, wax-barashada, iyo is-fiirinta. In la maro dariiqyada ummad si guul leh u soo martay caqabado iyo guul u soo hoyatay waxay la mid ahayd in ay ifka u ifiso safarka isbeddelka ee Soomaaliya.<\/p>\n

Ka-qaybgal, dood kasta, iyo indho-indhayn kasta oo Malaysiya ah waxay ahayd burush lagu sawirayo sawir ballaadhan oo suurtagal ah. Is dhexgalka qalafsan ee qoomiyadaha Malaysia, kartida ay u leedahay in ay ka sarreyso xoogaga kala qaybsanaanta, iyo sida ay xoogga u saartay meritocracy iyo horumarka loo dhan yahay ayaa soo bandhigay casharro aad u qiimo badan. Halgankayaga qabiilka iyo qaraabo kiilka, Malaysiya tusaalaheedu aad buu u naqdiyey, oo soo jeedinayey fikir iyo jihayn labadaba.<\/p>\n

Hase yeeshee, socdaalkani ma ahayn kaliya in la sawiro isbarbar-dhigga ama raadinta qaab-dhismeedka si loo soo celiyo. Waxa kale oo ay ku saabsanayd in la aqoonsado sida ay u kala duwan yihiin caqabadaha, hamiga iyo kartida Soomaaliya. Ummad waliba socdaalkeedu waa mid gaar ah, oo lagu xardhay taariikhdeeda, dhaqankeeda iyo aragtideeda. In kasta oo aan fikrado ka helnay Malaysia, mas’uuliyadda ku-habaynta kuwa dharka gaarka ah ee Soomaaliya waxay saaran tahay annaga.<\/p>\n

Wejigii gabagabada ee socdaalkan cilmi-baadhiseed waxa kale oo uu soo bandhigay indho-indheyn ku saabsan hababka xidhiidhka caalamiga ah. Diblomaasiyadu kaliya maaha hawl-gal rasmi ah; waxa kale oo ay ku saabsan tahay kobcinta xidhiidho dhab ah oo ku salaysan ixtiraam labada dhinac, ujeedooyinka la wadaago, iyo koboca iskaashiga. Xidhiidhada la sameeyay Malaysiya maaha kuwo dhacay. Waxay asaas u yihiin wada shaqayn waarta, mid ka gudubta wasaaradaha oo xididada hoose sii dhex gala, kana faa\u2019iidaysta xudunta bulshooyinkeena.<\/p>\n

Isku soo wada duuboo, socdaalkan Malaysiya wuxuu ahaa mid aan ahayn safar waxbarasho oo kaliya – waxay ahayd waayo-aragnimo isbedel leh. Waxay astaan \u200b\u200bu ahayd sida ay Soomaaliya ugu adkeyd in ay raadiso aqoonta, la qabsiga, iyo hiigsiga mustaqbal ifaya. Waxay marag madoon u tahay sida ay nooga go\u2019an tahay horumarka qarankeena, anagoo aqoonsan caqabadaha jira balse mar walba u jiheeya iftiinka rajada iyo horumarka.<\/p>\n

\"\"<\/a>\"\"<\/a>\u00a0<\/a>\"\"<\/a>\"\"<\/a>\u00a0<\/a>\"\"<\/a>\u00a0<\/a>\"\"<\/a>\u00a0<\/a>\"\"<\/a>\"\"<\/a><\/p>\n

\n
<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Markii ugu horreysay ee aan cagta saaray ciidda Malaysiya, firfircoonida jidadkeeda mashquulka badan iyo hufnaanta kaabayaasha horumarkeeda ayaa markiiba dareenkayga soo jiitay. Anigoo ka mid ah waftiga Soomaaliya ee dadaalka badan, waxaan u socdaalay dalka Malaysia oo ay ka buuxdo rajo, anigoo ujeeddadiisu tahay inaan daah-furo waxyaabaha qalafsan ee ka jira dalkan Koonfur-bari Aasiya cajaladaha […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":93116,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,36],"tags":[],"class_list":["post-93115","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-wararka","category-wararka-caalamka"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/warsom.com\/wararka\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/93115","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/warsom.com\/wararka\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/warsom.com\/wararka\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/warsom.com\/wararka\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/warsom.com\/wararka\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=93115"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/warsom.com\/wararka\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/93115\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":93156,"href":"https:\/\/warsom.com\/wararka\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/93115\/revisions\/93156"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/warsom.com\/wararka\/wp-json\/wp\/v2\/media\/93116"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/warsom.com\/wararka\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=93115"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/warsom.com\/wararka\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=93115"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/warsom.com\/wararka\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=93115"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}