Sagal waxay Ingiriiska timid horraantii sagaashamaadkii iyadoo carruur ahayd, kaddib markii qoyskeedu Soomaaliya uga soo qaxay dagaalkii sokeeye iyo macaluushii dalka ka jirtay sida ay qortay warbaahinta The Telegraph.

Waxay muddo dheer taageere u ahayd Xisbiga Shaqaalaha ee Ingiriiska. Sannadkii 2022 ayay markii ugu horreysay noqotay xubin laga soo doorto Golaha Deegaanka Camden, waxaana hadda ay tahay hoggaamiyaha golahaas.

Sagal waxay sidoo kale hore u ahayd guddoomiyaha Xisbiga Shaqaalaha ee deegaanka Holborn iyo St Pancras, oo ahaa deegaanka uu Keir Starmer xildhibaan ka ahaa.

Haddii Xisbiga Shaqaaluhu u doorto inay noqoto musharraxa, Sagal waxay u tartami kartaa kursiga baarlamaanka, waxaana suuragal ah inay la tartanto Zack Polanski oo ka tirsan Xisbiga Cagaaran.

Deegaanka Holborn iyo St Pancras ayaa muddo dheer ahaa meel uu Xisbiga Shaqaaluhu ku xooggan yahay, balse doorashada ku celiska ah ayaa la filayaa inay noqoto tartan xiiso leh.

War kasoo baxay Wasaaradda Gaashaandhigga ayaa lagu sheegay in dagaalku uu magaalada Baydhabo ka billowday abaare 4:15 subaxnimo, kaddib markii kooxahaasi ay weerar kusoo qaadeen magaalada.

Wasaaraddu waxay sheegtay in ciidamada dowladda ay si xooggan uga hortageen weerarka, kaas oo sida ay sheegtay ku bilowday qaraxyo loo adeegsaday in shacabka lagu argagax geliyo.

Wasaaradda Gaashaandhigga ayaa sheegtay in hadda socda qiimeyn lagu ogaanayo khasaaraha gaaray dhinacyadii weerarka soo qaaday, iyadoo xustay in faahfaahin rasmi ah laga soo saari doono marka qiimeynta la soo gabagabeeyo.

Dagaalka Baydhabo ayaa ku soo beegmay xilli magaalada uu ka taagan yahay xiisad mid amni oo u dhexeysa dowladda Federaalka iyo dhinacyada taageersan Cabdicasiis Laftagareen.

Ugaas Xasan ayaa shacabka Baydhabo ugu baaqay inay guryahooda ku nagaadaan inta uu socdo howlgalka, isagoo sheegay in dadka iyo carruurta aysan ka bixin guryaha ilaa ciidamada ay soo afjaraan howlgallada.

Wuxuu sidoo kale sheegay in ciidamada kala duwan ee ka dagaallamaya magaalada iyo kuwa meelaha kale jooga ay is dhiibaan, isagoo ugu baaqay ciidamada inay soo gaaraan goobaha loo asteeyay in lagu sameeyo diiwaangelin iyo habraacyo kale.

Afhayeenku wuxuu sheegay in ciidamada uu taageerayo ay doonayaan inay gudaha magaalada galaan, isagoo ciidamadooda ugu baaqay inay dadka gacanta u fidiyaan oo ay si wanaagsan ula dhaqmaan dadka is dhiiba.

Hadalkan ayaa ku soo beegmaya iyadoo magaalada Baydhabo saaka laga soo sheegay dagaal u dhexeeya ciidamada dowladda Federaalka Soomaaliya iyo ciidamo daacad u ah madaxweynihii hore ee Koonfur Galbeed, Cabdicasiis Xasan Lafta Gareen.

Waa dagaalkii labaad oo labo todobaad kadib ka dhaca magaalada Baydhabo, wuxuuna kusoo beegmayaa xilli maalmo ka hor magaalada Baydhabo la geeyay ciidamo badan oo ka tirsan Dowladda Federaalka Soomaaliya si ay u difaacaan magaalada.

Weli si rasmi ah looma oga khasaaraha ka dhashay dagaalka saakay ay ciidamada Lafta Gareen ku soo qaadeen magaalada Baydhabo, iyadoo labada dhinac ay guulo ka sheeganayaan khasaaraha dagaalka.

Arrintan ayaa kamid ah qodobada ugu waaweyn ee looga hadlay Shirweynaha Qaran ee Amniga Gudaha ee ka dhacay Muqdisho, kaas oo ay ka qeyb galeen mas’uuliyiin ka tirsan dowladda federaalka, dowlad-goboleedyada, hay’adaha amniga, Baarlamaanka iyo la-hawlgalayaal caalami ah.

Doodaha shirka ayaa diiradda lagu saaray sidii loo xoojin lahaa kormeerka iyo isla xisaabtanka hay’adaha amniga, oo ay kamid yihiin Booliska Soomaaliyeed, Hay’adda Sirdoonka iyo Amniga Qaranka iyo Hay’adda Socdaalka iyo Jinsiyadda.

Waxaa sidoo kale laga hadlay sida loo caddeyn karo xiriirka iyo waajibaadka hay’adaha kala duwan, iyadoo la doonayo in la helo nidaam si wanaagsan u kala qeexaya cidda leh awoodda kormeerka iyo cidda mas’uulka ka ah fulinta hawlgallada amniga.

Waxaa kale oo looga hadlay isku-dubaridka dowladda federaalka iyo dowlad-goboleedyada, iyadoo la isku dayayo in la mideeyo qorshayaasha amniga, lana yareeyo farqiga u dhexeeya hay’adaha amniga ee heer federaal iyo heer dowlad-goboleed. Wasiirka Amniga Gudaha ayaa kulamo gaar ah arrintan kala yeeshay wasiirrada amniga ee dowlad-goboleedyada, marka laga reebo Puntland iyo Jubbaland oo uusan xiriir kala dhaxayn Dowladda Federaalka.

Mas’uuliyiinta ayaa sidoo kale ka hadlay baahida loo qabo wadaagista xogta iyo sirdoonka, iyo in hay’adaha amniga ay yeeshaan hannaan mideysan oo ay kaga jawaabaan caqabadaha amni ee dalka.

Shirka ayaa sidoo kale looga hadlay maalgelinta amniga, iyadoo dowladda ay dooneyso in la dhiso waax amni oo awood u leh inay si joogto ah u shaqeyso, isla markaana hoos loo dhigo ku tiirsanaanta deeqaha dibadda.

Qorshahan ayay dowladdu sheegtay inuu muhiimad gaar ah leeyahay iyadoo Soomaaliya ay ku jirto marxalad ay si tartiib ah ula wareegeyso mas’uuliyadda amniga, xilli howlgalka AUSSOM la filayo inuu soo afjarmo dhammaadka 2026.

Wasaaradda amniga ayaa sheegtay go’aannada iyo talooyinka lagu gaaray shirka in loo beddelayo qorshayaal la fulin karo, kuwaas oo lagu cabbiri karo horumarka hay’adaha amniga, kharashaadka, isla xisaabtanka iyo wada shaqeynta dowladda federaalka iyo dowlad-goboleedyada.

Wargeysku wuxuu sheegay in Al-Shabaab ay ka heshay Xuutiyiinta hub casri ah iyo tababarro la xiriira diyaaradaha aan duuliyaha lahayn iyo walxaha qarxa.

Dhanka kale, Xuutiyiinta ayaa la sheegay inay doonayeen taageero farsamo oo u suuragelisa inay rakibaan raadaarro lagu la socdo dhaq-dhaqaaqa maraakiibta ee biyaha u dhexeeya Yemen iyo Soomaaliya.

Sida uu qoray wargeysku, hoggaamiye sare oo ka tirsanaa Al-Shabaab, Jibriil Yaxye Cali, ayaa door muhiim ah ka qaatay dhismaha xiriirka labada dhinac, Jibriil ayaa lagu dilay duqeyn Mareykan ah bishii Febraayo ee sanadkan, iyadoo wargeysku sheegay inuu si qarsoodi ah ugu kala safri jiray Soomaaliya iyo Yemen, isla markaana uu heli jiray fududeymo ay ka mid yihiin guri iyo baasaboor Yemen ah oo been abuur ah.

Wall Street Journal ayaa sidoo kale sheegtay in Al-Shabaab ay sannadkii 2024 u dirtay Xuutiyiinta wakiil lagu magacaabo Axmed Cilmi Samatar, kaas oo la sheegay inuu gudbiyay liis hub iyo qalab milatari ah, Liiskaas waxaa ka mid ahaa gantaallo lidka diyaaradaha ah, gantaallada Katyusha, qoryaha toogashada dheer, diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee weerarka iyo qalabka aragga habeenkii.

Wargeysku wuxuu sheegay in shabakado tahriibin ah ay adeegsanayaan shirkado magac-u-yaal ah iyo dekedo ku yaalla Yemen si hubka looga soo gudbiyo Gacanka Cadmeed, loona gaarsiiyo deegaanno xeebeedyo ku yaalla waqooyiga Soomaaliya, ka hor inta aan loo gudbin cutubyo ka tirsan Al-Shabaab oo ku sugan koonfurta dalka.

Saraakiil Mareykan ah, sida uu qoray wargeysku, ayaa aaminsan in iskaashigan uu labada dhinac siin karo awood dheeraad ah oo ay ku ballaariyaan saameyntooda Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed, Waxay sidoo kale ka digeen in xaaladdu ay khatar ku noqon karto amniga maraakiibta iyo isu-socodka tamarta ee suuqyada caalamka.

Wasiirka Gaashaandhigga Soomaaliya, Axmed Macallin Fiqi, ayaa sheegay in warqad uu soo saaray maamulka Puntland ay ku jirto difaac uu ku tilmaamay mid lagu taageerayo burcad-badeedda iyo bixinta lacagaha madax-furashada.

Fiqi ayaa sheegay in tallaabadaas ay fariin khaldan u dirayso kooxaha haysta maraakiibta, taas oo uu sheegay inay ku dhiirrigelin karto inay sii wadaan afduubka iyo dalbashada lacagaha madax-furashada.

“Lacag kasta oo la siiyo burcad-badeedda waxay sii maalgelinaysaa fal-dambiyeedkaas, waxayna ku dhiirrigelinaysaa inay maraakiib kale qabsadaan,” ayuu yiri wasiirku.

Wuxuu sidoo kale ugu baaqay dowladaha ay maraakiibtoodu ku xayiran yihiin xeebaha Soomaaliya in aysan bixin lacag madax-furasho ah, isaga oo sheegay in lacagahaasi ay maalgelinayaan falalka burcad-badeednimada isla markaana ay kooxaha ku dhiirrigelinayaan inay maraakiib kale qabsadaan.

Wasiirka ayaa sheegay in dowladda Federaalka ay diyaar u tahay in la helo xal loogu sameeyo maraakiibta iyo doomaha ay burcad-badeeddu gacanta ku hayaan, balse uu ku adkeystay in aan kooxaha la siin lacag ay ku sii wataan howlahooda.

Dhanka kale, Fiqi ayaa Madaxweynaha Puntland ugu baaqay inuu kaalin muuqata ka qaato la dagaallanka burcad-badeednimada, isagoo xusay in Puntland ay leedahay ciidamo badeed iyo ciidamo ku sugan xeebaha oo muddo dheer taageero ka helayay beesha caalamka.

Wuxuu sheegay in kooxaha burcad-badeedda ah laga daba tago dhulka iyo xeebaha, maaddaama dadka ku lugta leh falalkaasi la aqoonsan yahay, qaarkoodna ay ku nool yihiin magaalooyinka iyo deegaannada Puntland.

Dhawaan ayay ahayd markii la sii daayay markab lagu magacaabo LATUF oo la sheegay inuu qalab u siday xarunta Turkisom. Dowladda Federaalka ayaa sheegtay in ay si xoog ah u soo furatay markabkaas, halka maamulka Puntland uu sheegay in madax furasho la siiyay burcad badeeddii haysatay.

Cali Balcad oo wareysi siiyay wargeyska Asharq Al-Awsat ayaa sheegay in Masar ay si cad u muujisay diyaar-garowgeeda ku aaddan in ciidamadeeda loo diro Soomaaliya, isagoo xusay in Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud uu booqday ciidamada Masar, isla markaana uu indha-indheeyay heerka diyaar-garowgooda.

Wasiiru-dawluhu wuxuu sheegay in caqabadda jirta ay tahay in ciidanka Masar loo daabulo Soomaaliya iyadoo la raacayo nidaamka iyo qaab-dhismeedka ay si wadajir ah u ansixiyeen Midowga Afrika iyo Qaramada Midoobay, taas oo uu sheegay inay muhiim u tahay howlgalka.

Waxa uu tilmaamay in arrintan ay ku jiraan jadwalka wareejinta iyo is-beddelka ciidamada, diyaarinta saadka iyo gaadiidka, shuruudaha hawlgalka iyo arrimo kale oo farsamo oo la xidhiidha howlgalka.

Cali Balcad ayaa sidoo kale xusay in arrimaha dhaqaalaha ay qayb ka yihiin caqabadaha horyaalla howlgalka, gaar ahaan sidii loo heli lahaa maalgelin waarta oo loogu talagalay Hawlgalka Midowga Afrika ee Taageerada iyo Xasilinta Soomaaliya (AUSSOM).

“Arrintu ma aha ballanqaad siyaasadeed oo Masar ka maqan ama diyaar-garow la’aan Masri ah,” ayuu yidhi wasiiru-dawluhu, isagoo ku adkeystay in labada dhinac ay diyaar u yihiin in ciidamadu qayb ka noqdaan howlgalka.

Ugu dambayn, Cali Balcad ayaa sheegay in dowladda Soomaaliya ay doonayso in dhammaan qorshayaasha iyo habraacyada lagama maarmaanka u ah daabulidda ciidamada Masar la soo dhammaystiro sida ugu dhaqsaha badan, si ay ciidamadu uga qayb qaataan dadaallada amniga iyo xasilinta Soomaaliya.

Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa khudbaddiisa ku soo bandhigay caqabadaha amni, siyaasadeed iyo dhaqaale ee dunidu wajahayo, isaga oo carrabka ku adkeeyay muhiimadda ay leedahay xoojinta iskaashiga iyo wadajirka caalamiga ah.

Madaxweynaha ayaa sheegay in colaadaha, argagixisada, xiisadaha juqraafi-siyaasadeed iyo isbeddelka cimiladu ay yihiin qaar ka mid ah caqabadaha waaweyn ee maanta horyaalla dunida, kuwaas oo u baahan iskaashi iyo xalal wadajir ah.

Xasan Sheekh ayaa shirka uga warramay horumarka Soomaaliya iyo dadaallada dowladda federaalka ee ku aaddan xasilloonida, dib u dhiska hay’adaha dowladeed iyo horumarinta dalka.

Waxa uu uga mahadceliyay bahwadaagta caalamiga ah taageerada ay Soomaaliya si joogto ah u siiyaan, isagoo sheegay in iskaashiga caalamiga ahi uu muhiim u yahay dadaallada dalka loogu dhisayo nabad iyo xasillooni waarta.

Madaxweynaha Soomaaliya ayaa sidoo kale caddeeyay sida ay Soomaaliya uga go’an tahay mabaadi’da Dhaqdhaqaaqa Dalalka Aan Isbahaysiga Ahayn, gaar ahaan dhowrista madaxbannaanida dalalka, midnimada dhuleed, caddaaladda iyo sinnaanta.

Waxa uu sidoo kale carrabka ku adkeeyay muhiimadda xal nabadeed loogu raadinayo khilaafaadka caalamiga ah, iyadoo la dhowrayo madax-bannaanida iyo shuruucda caalamiga ah.

Shirka Belgrade ayaa isu keenaya dalal ka tirsan Dhaqdhaqaaqa Dalalka Aan Isbahaysiga Ahayn, iyadoo ajandaha kulanka diiradda lagu saarayo xaaladda caalamka, iskaashiga dalalka iyo caqabadaha amni, siyaasadeed iyo dhaqaale ee xilligan taagan.

Xamsa Cabdi Barre oo wareysi gaar ah siiyay wargeyska Al Sharq ee Qatar ayaa sheegay in xiriirka Soomaaliya iyo Qatar uu galay marxalad cusub oo ku dhisan iskaashi istiraatiiji ah, kaas oo ay ku jiraan dhinacyada siyaasadda, dhaqaalaha, maalgashiga, amniga iyo difaaca.

Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu sheegay in Soomaaliya ay doonayso iskaashi muddo dheer ah oo ay la yeelato Qatar iyo dalalka Khaliijka, kaas oo aan ku koobnaan oo keliya maaraynta dhibaatooyinka, balse diiradda lagu saaro maalgashiga kaabeyaasha dhaqaalaha, tamarta, dekedaha, amniga cuntada iyo horumarinta dhaqaalaha.

Xamsa Cabdi Barre ayaa carrabka ku adkeeyay in madax-bannaanida, midnimada iyo dhul-wadaagga Soomaaliya aysan ahayn arrimo laga gorgortami karo, isagoo sheegay in dowladda federaalku ay diiddan tahay tallaabo kasta oo lagu waxyeelleynayo midnimada dhuleed ee Soomaaliya.

Isagoo ka hadlayay xaaladda Somaliland, wuxuu sheegay in dowladda Soomaaliya ay weli aaminsan tahay in khilaafaadka gudaha lagu xallin karo wada-hadal ay yeeshaan dhinacyada Soomaaliyeed, Wuxuu sidoo kale ka digay faragelinta dibadda iyo isku day kasta oo lagu doonayo in Soomaaliya loogu sameeyo xaqiiqo siyaasadeed oo cusub.

Ra’iisul Wasaaraha Soomaaliya ayaa mar kale caddeeyay mowqifka Muqdisho ee ku aaddan qorshe kasta oo lagu doonayo in Falastiiniyiin loogu soo raro Soomaaliya, Wuxuu sheegay in Soomaaliya aysan noqon doonin dal kale oo Falastiiniyiinta lagu dejiyo, isla markaana aysan qayb ka noqon doonin qorshe lagu barakicinayo shacabka Falastiin ama lagu wiiqayo qaddiyaddooda.

Xamsa ayaa sheegay in shacabka Falastiin ay xaq u leeyihiin inay dalkooda ku noolaadaan xorriyad iyo sharaf.

Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu sidoo kale ka hadlay amniga Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed, isagoo walaac ka muujiyay xiisadaha gobolka iyo saameynta ay ku yeelan karaan maraakiibta iyo ganacsiga caalamiga ah, Wuxuu sheegay in Soomaaliya ay taageersan tahay dejinta xiisadaha, wada-hadalka iyo xalalka diblomaasiyadeed, isagoo xusay in amniga marinnada badda uu muhiim u yahay Soomaaliya maadaama ay leedahay xeeb istiraatiiji ah oo ku taalla mid ka mid ah marinnada ugu muhiimsan dunida.

Wuxuu sidoo kale ammaanay doorka Qatar ee dadaallada lagu yareynayo xiisadaha iyo dhiirrigelinta xalalka diblomaasiyadeed.

Markii wax laga weydiiyay dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab, Xamsa Cabdi Barre wuxuu sheegay in dowladda Soomaaliya ay afartii sano ee lasoo dhaafay sheegtay inay dib uga qabsatay kooxda dhul ballaaran, isla markaana ay burburisay saldhigyo iyo goobo ay kooxdu ku xoogganayd.

Wuxuu sheegay in dagaalka uusan ku koobnayn howlgallada militari, balse ay dowladda sidoo kale diiradda saarayso joojinta ilaha dhaqaale ee kooxda, la dagaallanka fikirka xagjirka ah, dib u dhiska maamulka iyo adeegyada dowladda ee deegaanada laga saaro kooxda.

Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu sheegay in dowladda ay cafis u fidinayso xubnaha kooxda ee hubka iska dhiga, ka tanaasula fikirka xagjirka ah, kuna soo laabta bulshada.

Xamsa Cabdi Barre ayaa ugu dambeyn sheegay in hadafka dowladda Soomaaliya uu yahay in dalka uu yeesho awood uu isaga difaaco, ilaashado madax-bannaanidiisa, isla markaana door ka qaato amniga iyo xasilloonida Geeska Afrika iyo Badda Cas.

Sida lagu sheegay war-saxaafadeed ka soo baxay Wasaaradda Gaashaandhigga Soomaaliya, howlgalka oo socday muddo 10 maalmood ah ayaa lagu burburiyay afar doon oo la sheegay inay burcad-badeeddu adeegsanayeen, halka 14 qof oo lagu tilmaamay burcad-badeed lagu dilay howlgalka.

Wasaaraddu waxay sheegtay in ciidamada Soomaaliya iyo kuwa Turkiga ay si buuxda ula wareegeen markabka MV LATUF, kaas oo hadda dib loogu soo celiyay gacanta kooxdiisii.

Howlgalkan ayaa, sida ay sheegtay Wasaaradda Gaashaandhigga, ku salaysnaa heshiiska iskaashiga difaaca ee u dhexeeya Soomaaliya iyo Turkiga, kaas oo xoojinaya wada shaqeynta labada dal ee ilaalinta xeebaha Soomaaliya, sugidda amniga badda iyo la dagaallanka burcad-badeednimada.

Wasaaradda ayaa sidoo kale sheegtay in burcad-badeednimadu tahay fal-dambiyeed culus oo horseedi kara ciqaab adag, iyadoo digniin u dirtay kooxaha ku lugta leh falalka burcad-badeednimada iyo cid kasta oo taageerta.

Howlgalkan ayaa kusoo beegmaya xilli ay dib uga soo cusboonaadeen walaacyada la xiriira burcad-badeednimada xeebaha Puntland, iyadoo dhacdada markabka MV LATUF ay sidoo kale dhalisay su’aalo ku saabsan cidda ka dambeysa afduubka iyo xaaladda amni ee xeebaha Nugaal.

Wasaaradda Gaashaandhigga ayaa sheegtay in Soomaaliya ay sii wadi doonto iskaashiga ay la leedahay Turkiga iyo dalalka kale ee saaxiibka ah si loo xoojiyo amniga xeebaha loogana hortago burcad-badeednimada.