Bayaan ay soo saartay Wasaaradda Arrimaha Dibadda iyo Iskaashiga Caalamiga ah ayaa lagu sheegay in Soomaaliya ay murugada la wadaagayso dowladda, hoggaanka iyo shacabka Aljeeriya, isla markaana ay garab taagan tahay qoysaska iyo ehellada ay carruurtoodu ku geeriyoodeen masiibadaas.

Wasaaraddu waxay sheegtay in dhacdadan ay tahay mid murugo weyn leh, iyadoo u dirtay tacsi iyo taageero shacabka Aljeeriya xilligan adag.

Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa ugu dambeyn Alle SWT uga baryeysay ehellada dhibbanayaasha samir iyo iimaan, dhaawacyadana caafimaad degdeg ah, iyadoo Aljeeriya iyo shacabkeeda u rajeysay nabad, amni iyo xasillooni waarta.

Dabka oo qarxay aroortii hore ee Khamiista ayaa sababay khasaare naf iyo maalba leh, iyadoo kooxaha dab-damiska ay saacado badan ku hawlanaayeen daminta dabka iyo samatabbixinta dadka ku jiray xarunta. Mas’uuliyiinta Aljeeriya ayaan weli shaacin aqoonsiga dhammaan dadka dhintay iyo da’dooda, halka sababta dabka dhalisay ay weli baaritaan ku socoto.

Dhacdadan ayaa ku soo beegmaysa xilli dalalka Waqooyiga Afrika, oo ay Aljeeriya ka mid tahay, ay wajahayaan kulayl aad u daran iyo heer-kul sare. Dalka Aljeeriya ayaa sannadihii u dambeeyay sidoo kale la tacaalayay dabab waaweyn oo kaymaha ka kacay, kuwaas oo sababay dhimasho iyo burbur baaxad leh.

Wasiir Khadiija ayaa sheegtay in xaqiijinta ka-qaybgalka haweenka iyo dadka naafada ah ay tahay waajib sharci ah oo saaran dhammaan dhinacyada ku lugta leh geeddi-socodka doorashooyinka, iyadoo xustay in shuruucda dalka ay dhigayaan in haweenku helaan ugu yaraan 30 boqolkiiba matalaadda, halka dadka naafada ahna loo qoondeeyay 5 boqolkiiba.

“Sida ku cad Sharciga Doorashooyinka iyo Sharciga Axsaabta dalka, waxaa waajib naga wada saaran inaan ilaalinno xaqiijinta ka-qaybgalka haweenka ee 30% iyo dadka naafada ah ee 5%. Gaar ahaan waxaa mas’uuliyad gaar ah saaran ururrada siyaasadda inay xaqiijiyaan qoondooyinkan,” ayay tiri Wasiirka.

Waxay sidoo kale adkaysay in ka-qaybgalka haweenka iyo dadka naafada ah ee geeddi-socodka dimuqraadiyadeed uu yahay tiir muhiim u ah dhismaha bulsho loo dhan yahay, isla markaana horseedi karta dowladnimo loo siman yahay iyo horumar waara.

Baaqa wasiirka ayaa imanaya xilli Dowlad-Goboleedka Galmudug uu isu diyaarinayo doorashooyinka goleyaasha deegaanka iyo Golaha Wakiillada, kuwaas oo la filayo inay door muhiim ah ka qaataan hirgelinta nidaamka dimuqraadiyadeed iyo ballaarinta ka-qaybgalka siyaasadeed ee bulshada Soomaaliyeed.

Wasiir Sandheere ayaa sheegay in dowladda Soomaaliya ay dadaal badan ku bixisay sidii aanay Fahiima Quuje u gaadhi lahayn Hargeysa. Waxa uu sheegay in Somaliland ay hayso xog muujinaysa in la isku dayay in la afduubto, inkasta oo aanu soo bandhigin caddeymo dheeraad ah oo arrintaas xaqiijinaya.

“Dowladda Soomaaliya waxay dadaal ku bixisay in aanay Fahiima halkan iman. Xataa waxa aanu haynaa in ay isku dayday in ay afduubto, ceebna maaha oo waa dhaqanka Maamulka Muqdisho ee Xasan Sheekh,” ayuu yidhi wasiirku. Waxa uu intaas ku daray in Somaliland ay hayso kaadhkii dhalashada ee Fahiima, isagoo ku tilmaamay inay tahay muwaadin reer Somaliland ah.

Wasiirku waxa uu sidoo kale sheegay in soo laabashada Fahiima Quuje ay leedahay muhiimad siyaasadeed iyo mid bulsho, isaga oo xusay in ay dib uga noqotay mawqifkeedii hore isla markaana ay xaq u leedahay in si sharaf leh loogu soo dhaweeyo Somaliland.

Waxa uu sheegay in Somaliland ay hore u soo martay colaado sokeeye balse bulshada ay ku guulaysatay dib-u-heshiisiin, isaga oo tilmaamay in arrinta Fahiima aanay ka duwanayn geeddi-socodkaas. Waxa uu intaas ku daray in iyada iyo bulshada reer Laascaanood ay yihiin dad reer Somaliland ah.

Kulanka ayaa ka dhacay xarunta Taliska AUSSOM ee Qaybta 5, waxaana guddoomiyay Taliyaha Qaybta 5-aad ee AUSSOM, Sareeye Guuto Michel Ndenzako, Waxaa ka qayb galay Taliyaha Qaybta 12-ka Abriil ee Ciidanka Xoogga Dalka, Sareeye Guuto Xuseen Maxamed Osoble, Taliyaha Guutada 3-aad, Sareeye Guuto Saney Cabdulle, iyo saraakiil kale oo ka tirsan ciidamada Soomaaliya.

Labada dhinac ayaa dib u eegis ku sameeyay xaaladda amniga ee gobolka Shabeellaha Dhexe, iyagoo isku raacay tallaabooyin lagu xoojinayo wada-shaqeynta hawlgallada amniga.

Qorshayaasha lagu heshiiyay waxaa ka mid ah in la kordhiyo is-weydaarsiga xogta sirdoonka, in la joogteeyo roondooyin wadajir ah, iyo in la fuliyo sahan wadajir ah ka hor inta aan saldhig ciidan oo hore (Forward Operating Base) laga dhisin deegaanka Buurane.

Saldhigga la qorsheynayo in laga hirgeliyo Buurane ayaa la filayaa inuu xoojiyo joogitaanka Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed ee deegaanka, isla markaana taageero dadaallada lagu sugayo amniga iyo xasilloonida gobolka sida lagu yiri war laga soo saaray shirkaasi.

Taliyaha Qaybta 12-ka Abriil, Sareeye Guuto Xuseen Maxamed Osoble, ayaa uga mahadceliyay ciidamada Burundi ee ka tirsan AUSSOM doorka ay ka qaateen taageeridda nabadda iyo amniga Soomaaliya, isagoo ammaanay dadaalkooda iyo naf-hurnimadooda.

Dhankiisa, Taliyaha Qaybta 5-aad ee AUSSOM, Sareeye Guuto Michel Ndenzako, ayaa xaqiijiyay in AUSSOM ay sii wadi doonto taageerada ay siiso hawlgallada amniga ee ay hoggaaminayaan ciidamada Soomaaliyeed, si loo dardargeliyo dadaallada lagu xasilinayo deegaannada laga xoreeyay kooxaha hubeysan.

War-saxaafadeed ay wasaaraddu soo saartay Sabtidii ayaa lagu sheegay in sii socoshada colaadaha ay khatar ku tahay amniga, wadajirka bulshada iyo dadaallada dib-u-heshiisiinta ee dalka.

Wasaaraddu waxay ugu baaqday shakhsiyaadka, kooxaha iyo cid kasta oo ku lug leh hurinta colaadaha, faafinta hadallada naceybka iyo abaabulka rabshadaha inay joojiyaan falalkaas, iyadoo sidoo kale ugu baaqday odayaasha dhaqanka, culimada iyo qeybaha kala duwan ee bulshada inay ka shaqeeyaan nabadda iyo xasilloonida.

Sidoo kale, wasaaraddu waxay sheegtay inay farayso hay’adaha amniga iyo kuwa fulinta sharciga inay qaadaan tallaabooyin waafaqsan sharciga oo ka dhan ah cid kasta oo lagu helo hurinta colaadaha ama falal khalkhal gelinaya amniga.

War-saxaafadeedka ayaa lagu soo gabagabeeyay baaq ku wajahan dhammaan dhinacyada inay hormuud ka noqdaan xallinta khilaafaadka iyadoo loo marayo wada-hadal iyo is-afgarad, si loo ilaaliyo nabadda iyo wadajirka bulshada.

Ninka la qisaasay oo lagu magacaabi jiray Ibraahim Kooshin, ayay ciidamada ammaanku soo qabteen saacado yar kaddib dilkii taliyaha, waxaana loo gudbiyay hay’adaha garsoorka oo ku riday xukun dil ah, kaas oo saakay laga fuliyay degmada.

Qoyska marxuumka oo warbaahinta la hadlay ayaa sheegay inay ku qanceen caddaaladda, iyagoo sheegay in loo baahan yahay in qof kaste oo dil bareer ah geysta si degdeg ah loogu fuliyo caddaaladda. Waxay u mahad celiyeen ciidamada ammaanka oo gacanta kusoo dhigay dambiilaha oo markii uu falka geystay baxsaday.

Fulinta xukunka qisaasta ayaa soo afjartay kiiska dilka taliyaha.

Sarkaalka loo qisaasay ahna taliyaha Jarriiban Guleed Kadleeye ayaa ka mid ahaa ciidamadii Gorgor ee tababarka ku soo qaatay Turkiga xilligii dowladdii Madaxweyne Maxamed Cabdullaahi Farmaajo, wuxuuna ka tirsanaa saraakiishii dhowaan loo kala diray degmooyinka Puntland si loo xoojiyo amniga.

Marxuumku wuxuu muddooyinkii u dambeeyay hormuud ka ahaa dadaallada lagu sugayay amniga degmada Jariiban, gaar ahaan la dagaallanka hubka sharci-darrada ah iyo xoojinta howlaha booliiska.

Degmada Jariiban ayaa sidoo kale saldhig u ah ciidamo dhowaan laga qoray Dowladda Federaalka Soomaaliya, waxaana mararka qaar laga soo sheegaa dhaqdhaqaaqyo la xiriira burcad-badeednimo.

Soo laabashada Jeneraal Jimcaale ayaa timid kaddib dadaallo dhexdhexaadin ah oo ay wadeen guddi ka soo jeeda gobolka Nugaal, kuwaas oo loo xil saaray xalinta khilaaf muddo ka dhex jiray labada dhinac.

Wararka laga helayo wada-hadallada ayaa sheegaya in xukuumadda Puntland iyo Jeneraal Jimcaale ay gaareen is-afgarad hordhac ah, inkasta oo aan wali la shaacin heshiis rasmi ah oo faahfaahsan.

Ilo ku dhow dhinacyada ayaa sheegay in qodobada lagu soo qaaday wada-hadallada ay ka mid yihiin in Jeneraal Jimcaale uu ka tanaasulo xiriirro iyo qorshayaal ciidan oo uu la lahaa dowladda Federaalka Soomaaliya, iyadoo ciidamadiisana la siinayo xuquuqdooda gudaha Puntland.

Sidoo kale, wararku waxay sheegayaan in Madaxweyne Siciid Cabdullaahi Deni uu ka shaqeynayo in Jeneraal Jimcaale loo aqoonsado darajada ciidan ee ugu sarreysa, iyadoo dhinacyadu isla garteen in amniga Puntland uu yahay masuuliyad wada saaran dhammaan shacabka reer Puntland.

Dhexdhexaadinta arrintan waxaa hormuud ka ahaa guddi uu garwadeen ka yahay Madaxweynihii hore ee Puntland, Senator Cabdiraxmaan Faroole, kaas oo isku dayayay inuu isu soo dhoweeyo labada dhinac.

Wadahadallada ayaa la filayaa inay sii socdaan illaa laga gaarayo heshiis kama dambeys ah, iyadoo ay jiraan qodobo wali u baahan in labada dhinac ay isku fahmaan.

Si kasta ha ahaatee, Gen. Jimcaale oo dhawaan la sheegay in loo magacaabay taliyaha taliska qeybta 54aad ee ciidanka xoogga dalka Soomaaliyeed, inkastoo aan si rasmi ah loo shaacin magacaabistiisa, ayaa Garowe ku haysta ciidamo ka mushaar qaata dowladda Federaalka Soomaaliya.

Curad-1, oo ku yaalla qiyaastii 372 kiiloomitir waqooyi-bari kaga beegan Muqdisho, ayaa noqday ceelkii ugu horreeyay ee si rasmi ah looga qodo badda Soomaaliya. Hawlgalkan ayaa daba socda xog ururin dhulgariir (3D seismic) oo lagu sameeyay saddex baloog oo badeed, taasoo horseedday in la bilaabo qodista ceelka.

Ceelka ayaa la qorsheeyay inuu gaaro qoto dhan ku dhowaad 7,500 mitir, waxaana qodistiisu socon kartaa ilaa 288 maalmood, taasoo ka dhigaysa mid ka mid ah ceelasha shidaalka badda ee ugu qoto dheer caalamka.

Wasiirka Batroolka iyo Macdanta Soomaaliya, Daahir Shire Maxamed, ayaa sheegay in hawlaha qodista ay socdaan, isla markaana xogtii sahminta ee hore la falanqeeyay, iyadoo hadda diiradda la saarayo baaritaanka ceelka ugu horreeya ee badda Soomaaliya.

Haddii ceelka laga helo kayd shidaal oo ganacsi ahaan loo soo saari karo, waxay noqon doontaa helitaankii ugu horreeyay ee noocaas ah ee Soomaaliya, taasoo wax ka beddeli karta mustaqbalka waaxda tamarta iyo dhaqaalaha dalka.

WAR-SAXAAFADEED.

Ururka Siyaasadeedka Dadka Soomaaliyeed

Taariikh: 16 Luulyo 2026

Ururka Siyaasadeedka Dadka Soomaaliyeed wuxuu si cad u sheegayaa in uusan waafaqsanayn warka ka soo baxay Golaha Wasiirrada Xukuumadda Federaalka Soomaaliya ee la xiriira xil ka-qaadista Guddoomiyaha Rugta Ganacsiga Qaranka Soomaaliya.

Ururku wuxuu aaminsan yahay in tallaabo kasta oo saameynaysa hay’adaha madax-bannaan iyo ururrada bulshada rayidka ah ay tahay in lagu saleeyo Dastuurka, shuruucda dalka iyo habraacyada u degsan hay’adahaas.

War-saxaafadeedka Ururka ayaa lagu yiri:

“Warka ay Xukuumaddu maanta soo saartay waa mid aan la jaanqaadi karin marxaladaha siyaasadeed, dhaqaale iyo diblomaasiyadeed ee dalka iyo caalamkuba marayaan. Haddii ay Xukuumaddu doonayso in ay wax ka qabato hoggaanka Rugta Ganacsiga Qaranka Soomaaliya, waa in ay u maraysaa waddooyinka uu sharcigu dhigayo.”

Ururka Dadka Soomaaliyeed wuxuu xusay in, sida uu ururku u fahamsan yahay, hoggaanka Rugta Ganacsiga Qaranka Soomaaliya lagu soo doorto habraacyada iyo xeerarka u yaalla Rugta, iyadoo ay doorashadaas ka qeyb qaataan xubnaha ganacsatada ah ee ka tirsan Rugta. Sidoo kale, Ururku wuxuu tilmaamay in Rugta Ganacsiga Qaranka Soomaaliya ay ka mid tahay hay’adaha bulshada rayidka ah isla markaana ay xiriir iyo xubinnimo la leedahay ururro iyo goleyaal ganacsi oo heer caalami ah.

Ururka Dadka Soomaaliyeed wuxuu ku baaqayaa in dhammaan hay’adaha dowladda ay ilaaliyaan kala dambeynta hay’adaha, madax-bannaanida ururrada sharciyeysan iyo ku dhaqanka Dastuurka, shuruucda iyo xeerarka dalka.

Ugu dambeyn, Ururka Dadka Soomaaliyeed wuxuu ugu baaqayaa Xukuumadda Federaalka Soomaaliya inay dib ugu soo laabato ku dhaqanka sharciga, isla markaana ay ka fogaato tallaabo kasta oo dhalin karta muran sharci iyo mid hay’adeed, si loo ilaaliyo kalsoonida shacabka iyo sumcadda hay’adaha qaranka.

“Sharcigu waa saldhigga dowladnimada, waxaana waajib ah in dhammaan hay’adaha dowladda iyo kuwa madaxa-bannaan ay ku dhaqmaan shuruucda dalka.”

Dhamaad

Xafiiska Guddoomiyaha
Ururka Siyaasadeedka Dadka Soomaaliyeed
Cali Maxamed Nuux (Timajilic).

Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Maraykanka ayaa sheegtay in heshiiskan oo qiimihiisu yahay US$1.96 bilyan uu taageerayo ujeeddooyinka siyaasadda dibadda iyo amniga qaranka ee Maraykanka, isla markaana uu sare u qaadayo awoodda difaac ee Sacuudiga oo Washington u aqoonsan xulafo muhiim ah oo ka baxsan NATO.

Hubka la ansixiyay waxaa ka mid ah ilaa 20,000 oo Nidaamyada Gantaallada ee Lagu Beegsado Badhtilmaameedyad (APKWS) iyo madaxyadooda, kuwaas oo loogu talagalay in si sax ah loogu beegsado badhtilmaameedyada iyadoo la yaraynayo khasaaraha soo gaadha dadka rayidka ah iyo burburka ka dhasha dagaallada. Shirkadda BAE Systems ayaa noqon doonta qandaraaslaha ugu weyn ee fulinaya heshiiska.

Maamulka Maraykanka ayaa sheegay in iibkan uu kor u qaadi doono awoodda Sacuudiga ee ka hortagga khataraha hadda jira iyo kuwa mustaqbalka, isla markaana uu xoojin doono wada shaqaynta ciidan ee u dhexeysa Sacuudiga, Maraykanka iyo xulafadooda gobolka.

Go’aankan ayaa imanaya xilli ay cirka isku sii shareerayaan xiisadaha u dhexeeya Sacuudiga iyo fallaagada Xuutiyiinta ee Yemen, kadib markii Xuutiyiintu ay gantaallo ku weerareen garoonka diyaaradaha ee magaalada Abha. Weerarkaas ayaa daba socday duqayn lagu qaaday garoonka diyaaradaha ee Sanca, taas oo Xuutiyiintu ku eedeeyeen Sacuudiga inuu ka dambeeyay.

Sidoo kale, heshiiska hubka ayaa ku soo beegmaya iyadoo Maraykanku uu kordhiyay cadaadiska militari ee uu ku hayo Iran, kadib markii uu dib u soo celiyay go’doomin dhinaca badda ah iyo weerarro cusub oo lala beegsanayo Tehran. Dowladda Maraykanka ayaa sheegtay in iibinta hubkan ayna wax saamayn ah ku yeelan doonin diyaar-garowga ciidamadeeda.